Regularny trening i sposób odżywiania należą do najważniejszych elementów wpływających na zmianę sylwetki, sprawność oraz realizację celów sportowych. W praktyce trudno rozpatrywać je całkowicie oddzielnie. Nawet najlepiej przygotowany plan treningowy może nie przynieść oczekiwanych rezultatów, jeśli nie towarzyszą mu odpowiednie nawyki żywieniowe. Z drugiej strony sama dieta nie zastąpi właściwie dobranego wysiłku fizycznego.
Nic więc dziwnego, że wraz z rozwojem branży fitness rośnie znaczenie specjalistów, którzy potrafią spojrzeć na potrzeby podopiecznego szerzej. Nie oznacza to jednak zacierania granic pomiędzy zawodami. Dobry trener personalny powinien rozumieć podstawy żywienia, natomiast osoba zajmująca się dietetyką może wiele zyskać, poznając podstawy fizjologii wysiłku i procesu treningowego.
Dla osób planujących rozwój zawodowy pojawia się więc ważne pytanie: od czego zacząć i czy warto zdobywać kompetencje w obu obszarach?
Na czym naprawdę polega praca trenera personalnego?
Jeszcze kilkanaście lat temu trener personalny kojarzył się przede wszystkim z osobą pokazującą ćwiczenia na siłowni. Obecnie oczekiwania klientów są znacznie większe.
Profesjonalna praca z podopiecznym zaczyna się jeszcze przed pierwszą właściwą serią ćwiczenia. Trener musi zebrać informacje dotyczące celu, doświadczenia treningowego, poziomu aktywności, możliwości ruchowych oraz dotychczasowych problemów związanych z treningiem. Na tej podstawie powinien umieć zaplanować proces i później go monitorować.
Potrzebna jest więc wiedza obejmująca między innymi:
- podstawy anatomii i fizjologii człowieka,
- biomechanikę ruchu,
- technikę wykonywania ćwiczeń,
- zasady progresji,
- planowanie objętości i intensywności treningu,
- regenerację,
- komunikację z podopiecznym,
- podstawy żywienia i zdrowego stylu życia.
Samo trenowanie od kilku lat nie daje jeszcze wszystkich kompetencji potrzebnych do odpowiedzialnego prowadzenia innych osób. Umiejętność wykonania ćwiczenia i umiejętność nauczenia go innej osoby, zdiagnozowania błędu oraz dostosowania planu do konkretnego celu to zupełnie inne rzeczy.
Dlatego osoby planujące wejście do branży coraz częściej zaczynają od uporządkowanej edukacji. Jedną z takich możliwości jest kurs trenera personalnego online Akademii ARF, którego program obejmuje m.in. anatomię, fizjologię wysiłku, biomechanikę, technikę ćwiczeń, planowanie treningu i pracę z klientem.
Forma internetowa ma przy tym jedną istotną zaletę: pozwala przechodzić przez materiał we własnym tempie i wielokrotnie wracać do zagadnień, które wymagają utrwalenia.
Dlaczego trener powinien rozumieć podstawy żywienia?
Wyobraźmy sobie osobę, której celem jest redukcja tkanki tłuszczowej. Trener może przygotować bardzo dobry plan treningowy, nauczyć ją poprawnego wykonywania ćwiczeń i odpowiednio zaplanować progresję. Jeśli jednak przez większość tygodnia podopieczny spożywa więcej energii, niż potrzebuje, sam trening może nie wystarczyć do realizacji celu.
Podobnie wygląda sytuacja w przypadku budowania masy mięśniowej. Znaczenie ma nie tylko bodziec treningowy, lecz również podaż energii, białka oraz odpowiednia regeneracja.
Nie oznacza to, że każdy trener powinien automatycznie stawać się dietetykiem. Oznacza natomiast, że powinien rozumieć zależności pomiędzy:
aktywnością fizyczną → bilansem energetycznym → regeneracją → zmianami składu ciała.
Dzięki temu łatwiej mu ocenić, dlaczego podopieczny nie osiąga zakładanych rezultatów i w którym momencie potrzebna jest konsultacja z innym specjalistą.
Szczególnie ważne jest przy tym rozumienie granic własnych kompetencji. Podstawowa edukacja żywieniowa osoby zdrowej to coś innego niż prowadzenie dietoterapii chorób wymagających odpowiedniego przygotowania klinicznego i współpracy z personelem medycznym.
Dietetyka to znacznie więcej niż rozpisanie jadłospisu
Podobne uproszczenie występuje w przypadku dietetyki. Czasami przedstawia się ją jako umiejętność obliczenia zapotrzebowania kalorycznego i rozpisania kilku posiłków. W rzeczywistości skuteczna praca z drugim człowiekiem wymaga znacznie szerszego spojrzenia.
Trzeba rozumieć między innymi:
- zapotrzebowanie energetyczne,
- rolę białek, tłuszczów i węglowodanów,
- znaczenie witamin i składników mineralnych,
- proces trawienia i wchłaniania,
- zasady komponowania posiłków,
- planowanie jadłospisów,
- nawodnienie,
- podstawy suplementacji,
- preferencje oraz możliwości podopiecznego,
- monitorowanie postępów,
- czynniki wpływające na przestrzeganie zaleceń.
Dobry plan żywieniowy nie powinien istnieć wyłącznie w arkuszu kalkulacyjnym. Musi być możliwy do zastosowania przez konkretną osobę.
Inaczej będzie wyglądać sposób żywienia osoby pracującej fizycznie, inaczej pracownika biurowego wykonującego trzy treningi w tygodniu, a jeszcze inaczej osoby mającej bardzo mało czasu na gotowanie. Znajomość teorii jest więc punktem wyjścia, ale równie ważna pozostaje umiejętność przełożenia jej na praktyczne rozwiązania.
Osoby chcące systematycznie zdobywać wiedzę w tym obszarze mogą skorzystać między innymi z kursu dietetyki Akademii ARF. Program prowadzi od podstaw związanych z fizjologią żywienia i bilansem energetycznym do praktycznego planowania jadłospisów, suplementacji oraz pracy z podopiecznym.
Gdzie trening spotyka się z dietetyką?
Najłatwiej zobaczyć to na konkretnym przykładzie.
Załóżmy, że podopieczny chce zwiększyć masę mięśniową. Trener planuje odpowiednią częstotliwość treningów, dobiera ćwiczenia i ustala sposób progresji. Następnie kontroluje wykonanie techniczne i obserwuje reakcję organizmu na obciążenia.
Jednocześnie realizacja celu będzie zależała między innymi od odpowiedniej ilości energii i białka w diecie, jakości snu i regeneracji.
W przypadku redukcji tkanki tłuszczowej zależność jest równie wyraźna. Trening pomaga utrzymać sprawność i masę mięśniową, ale o zmianie masy ciała w dużej mierze decyduje długoterminowy bilans energetyczny.
Nie ma więc dwóch zupełnie oddzielnych światów.
Jest jeden człowiek, który:
trenuje, je, śpi, pracuje, odpoczywa i funkcjonuje w określonym środowisku.
Im lepiej specjalista rozumie te wzajemne zależności, tym łatwiej mu patrzeć na problem całościowo.
Czy warto zdobyć kompetencje trenera personalnego i z zakresu dietetyki?
Wiele zależy od planowanej ścieżki zawodowej.
Osobie, która chce specjalizować się wyłącznie w programowaniu treningowym, bardzo szeroka edukacja dietetyczna może nie być konieczna. Mimo to podstawowa wiedza o żywieniu pozostaje niezwykle przydatna.
Z kolei trener pracujący przede wszystkim z osobami chcącymi poprawić sylwetkę prawdopodobnie bardzo często będzie spotykał pytania o kalorie, białko, redukcję, budowanie masy czy suplementację.
W takim przypadku poszerzenie wiedzy może ułatwić mu:
- lepsze zrozumienie problemów podopiecznych,
- prowadzenie edukacji w granicach swoich kompetencji,
- zauważanie błędów wpływających na efekty treningowe,
- sprawniejszą współpracę z dietetykiem,
- tworzenie bardziej kompleksowej usługi dla osób zdrowych.
Działa to również w drugą stronę. Osoba zajmująca się żywieniem sportowców lub osób regularnie ćwiczących dużo zyskuje, jeśli rozumie podstawowe zasady treningu siłowego, progresji i regeneracji.
Wiedza interdyscyplinarna nie oznacza przekraczania kompetencji
To jeden z najważniejszych elementów profesjonalnego podejścia.
Posiadanie wiedzy z kilku obszarów nie oznacza, że specjalista powinien podejmować się każdego przypadku.
Dobry trener powinien wiedzieć, kiedy problem wymaga fizjoterapeuty albo lekarza. Osoba zajmująca się poradnictwem żywieniowym również powinna rozpoznawać sytuacje wykraczające poza jej przygotowanie i kierować klienta do odpowiedniego specjalisty.
Paradoksalnie właśnie świadomość własnych ograniczeń jest jedną z oznak profesjonalizmu.
Rynek fitness dojrzewa. Klienci coraz częściej zwracają uwagę nie tylko na wygląd trenera czy liczbę obserwujących w mediach społecznościowych, ale także na jego sposób pracy, przygotowanie i umiejętność uzasadnienia podejmowanych decyzji.
Online czy stacjonarnie – jaki sposób nauki wybrać?
Obie formy mają swoje zastosowanie.
Szkolenia stacjonarne pozwalają na bezpośrednią pracę z prowadzącym i wykonywanie ćwiczeń podczas zajęć. Są szczególnie wartościowe dla osób, które dopiero rozpoczynają przygodę z treningiem i potrzebują dużej ilości praktyki pod nadzorem.
Edukacja online daje natomiast większą elastyczność. Materiał można realizować niezależnie od miejsca zamieszkania, dostosować tempo nauki do pracy lub studiów i wracać do wybranych lekcji wtedy, kiedy jest to potrzebne.
Najważniejsza nie jest jednak sama etykieta „online” lub „stacjonarnie”, lecz jakość programu.
Przed wyborem szkolenia warto sprawdzić:
- jakie zagadnienia obejmuje program,
- czy materiały mają uporządkowaną strukturę,
- czy wiedza jest oparta na aktualnych standardach i źródłach,
- czy kurs obejmuje praktyczne aspekty pracy z podopiecznym,
- w jaki sposób sprawdzana jest zdobyta wiedza,
- jakie dokumenty otrzymuje uczestnik po ukończeniu szkolenia.
Sama liczba godzin lub atrakcyjnie wyglądający certyfikat nie powinny być jedynymi kryteriami wyboru.
Od pasji do kompetencji
Wiele osób zaczyna interesować się zawodem trenera personalnego albo dietetyką z bardzo prostego powodu: najpierw zmienia własny styl życia.
Pierwszy trening prowadzi do zainteresowania anatomią. Pierwsza redukcja zachęca do poznawania podstaw żywienia. Z czasem pojawia się coraz więcej wiedzy, a znajomi zaczynają pytać o ćwiczenia, dietę czy suplementację.
To naturalna droga. Trzeba jednak zauważyć moment, w którym własne doświadczenie przestaje wystarczać do odpowiedzialnego doradzania innym osobom.
Praca z podopiecznym oznacza odpowiedzialność za podejmowane zalecenia. Właśnie dlatego dobrym kolejnym krokiem jest uporządkowanie wiedzy, poznanie podstaw naukowych i nauczenie się pracy według określonego procesu.
Jak może wyglądać dalsza ścieżka rozwoju?
Nie istnieje jedna prawidłowa droga.
Jedna osoba zacznie od treningu i później rozszerzy wiedzę o żywienie. Inna najpierw zainteresuje się dietetyką, a później sportem. Jeszcze ktoś zdecyduje się na bardzo wąską specjalizację.
Rozsądny model może wyglądać następująco:
podstawy → praktyka → pierwsza specjalizacja → doświadczenie → dalsza edukacja.
W branży fitness wiedza bardzo szybko przestaje być czymś, co zdobywa się raz na całe życie. Zmieniają się zalecenia, pojawiają się nowe badania, a wraz z doświadczeniem zawodowym pojawiają się coraz bardziej złożone przypadki.
Dlatego najlepszych specjalistów często wyróżnia nie liczba certyfikatów, lecz umiejętność ciągłego uczenia się i oddzielania wiedzy popartej dowodami od popularnych przekonań.
Trening i żywienie coraz częściej tworzą jeden proces
Rozwój branży fitness sprawił, że od współczesnego specjalisty oczekuje się coraz więcej. Nie chodzi jednak o to, aby jedna osoba zastępowała trenera, dietetyka, fizjoterapeutę i lekarza jednocześnie.
Chodzi o coś znacznie bardziej praktycznego: rozumienie szerszego kontekstu problemu podopiecznego.
Trener, który zna podstawy żywienia, lepiej rozumie proces zmiany sylwetki. Osoba zajmująca się dietetyką i rozumiejąca trening może skuteczniej komunikować się z aktywnym klientem. Oboje powinni jednocześnie znać granice swoich kompetencji.
Dla osób myślących o zawodowej przyszłości w branży fitness właśnie połączenie specjalistycznej wiedzy, praktyki i odpowiedzialnego podejścia może okazać się znacznie ważniejsze niż posiadanie pojedynczego dokumentu.
